Screening borstkanker redt veel levens

Dokters en regeringen zetten nog altijd zwaar in op de systematische screening van vrouwen om borstkanker vroeg op te sporen en te behandelen. Maar af en toe komen ook de tegenstanders aan het woord. In Groot-Brittannië geloven ook heel wat dokters dat de borstkankerscreening zijn doel voorbijschiet en zelfs gevaarlijk is. Zeker nu blijkt dat slechts één leven wordt gered per 258 screeningen.

Epidemioloog Klim McPherson van de universiteit van Oxford trekt het nut van de screening openlijk in twijfel. "De voordelen moeten afgewogen worden tegen de nadelen, zoals onnodige behandeling en lijden." 

Onnodige behandelingen
Voorstanders van de borstkankeronderzoeken wijzen erop dat elk jaar 1.400 levens worden gered en dat dubbel zoveel levens worden gered dan er vrouwen onnodig worden behandeld. Dit betekent wel dat één op drie vrouwen wordt behandeld voor borstkanker terwijl ze dit niet nodig heeft, met alle pijn, lijden en angsten vandien. 

Critici zijn het niet eens met deze cijfers en zeggen dat per gered leven, tien vrouwen onnodig behandelingen ondergaan.

Nadelen versus voordelen
De controverse is zeker niet nieuw, maar breidt zich stilaan uit naar alle domeinen waarbij preventief op kanker wordt gescreend. Sommige wetenschappers vinden dat de nadelen nooit echt zijn afgewogen ten opzichte van de voordelen. Sommige kankers genezen immers zichzelf of groeien zo traag dat behandeling meer kwaad dan goed doet.

Minder doden door minder screening
McPherson werd gevraagd door het wetenschapsmagazine British Medical Journal om alle onderzoeken en bewijzen te bestuderen, na de publicatie van een Deens onderzoek met als conclusie dat minder vrouwen stierven aan borstkanker in gebieden waar geen borstkankerscreenings werden gehouden, dan in gebieden waar dat wel het geval was. 

Dat werd toegeschreven aan het veranderen van risicofactoren en het verbeteren van de behandeling, en niet aan de mammografieën.  

Harde cijfers
Dit schoot veel wetenschappers in het verkeerde keelgat en ze noemden de publicatie van het onderzoek 'een ondermijning van het vertrouwen van vrouwen' en 'partijdig'. Na het onderzoek van McPherson bleek dat een borstkankerscreening 14 procent minder sterfgevallen betekent bij vrouwen jonger dan 60 en 32 procent minder doden bij vrouwen jonger dan 70.

Marginaal indivdiueel voordeel
Duidelijke cijfers, dus de discussie is voor eens en altijd beslecht? Niet dus. McPherson noemt dit 'een klein voordeel' omdat het risico op sterven aan borstkanker bij vrouwen jonger dan 60 maar 1,2 procent is. Eén dode vermeden dus per 258 screeningen. 

"Het individuele voordeel van zo'n borstkankeronderzoek is enorm klein, maar slechts weinigen begrijpen dit. Het is niet kostenefficiënt", besluit de epidemioloog, die oproept tot een volledige analyse van alle data en eerlijkheid door de gezondheidsministeries. 

Preventie
Veel mensen en dokters laten zich verblinden door de (mogelijke) preventie van de screening, zonder stil te staan bij de efficiëntie, effectiviteit en de werkelijke voor- én nadelen, aldus nog British Medical Journal. "Als je wil dat de bevolking langer en gezonder leeft, moet je werken met bewijzen die sterker zijn."

Officiële standpunten
Het Britse ministerie van Gezondheid blijft bij haar standpunt dat 'de meerderheid van de onderzoeken bewijst dat een regelmatige mammografie de kans op een sterfgeval door borstkanker vermindert'. 

Ook de Belgische regering volgt dat standpunt, en moedigt vrouwen aan de borsten te laten onderzoeken. Onlangs nog waren ze teleurgesteld omdat slechts de helft van de vrouwen hun oproep had opgevolgd. 

De Wereldgezondheidsorganisatie volgt hen daarin: "Ja, er is risico op overdiagnose en onnodige behandeling, maar dat is bij elk programma zo. Volgens onze cijfers liggen die aantallen lager dan het aantal vermeden doden." 

WHO stelt dat er 35 procent minder vrouwen tussen 50 en 69 jaar sterven aan borstkanker door de screening. "Voor ons liggen de voordelen nog altijd hoger dan de nadelen." 

Een debat dat nog lang niet beslist is dus, dat is alvast duidelijk.